تشخیص زمان آغاز و خاتمه خشکسالی مساله بسیار مشکلی است؛زمان آغاز خشکسالی عمدتاً به تعریف مورد استفاده وابسته است.

زمان خشکسالی با توقف آخرین بارش مفید آغاز نمی شود؛بلکه ممکن است تا زمان اتمام ذخیره رطوبت خاک به طول انجامد.

بارش های هر چند اندک در زمان آغاز خشکسالی، زمانی است که ذخیره رطوبتی چه در محیط خاک (خشکسالی کشاورزی) و چه در مخازن آبی (خشکسالی هیدرولوژیک) خاتمه یافته باشد. انتهای خشکسالی نیز مساله قابل توجهی محسوب می شود.همچنین پایان خشکسالی نسبت به زمان آغاز محسوستر است.

در امر کشاورزی، پایان خشکسالی زمانی است که نزول باران، رطوبت مورد نیاز خاک را تامین نماید.
در هیدرولوژی، زمانی که جریان رودخانه مجددا برقرار شده و مخازن زیر زمینی تغذیه مجدد شوند، پایان خشکسالی در نظر گرفته می شود. زمان آغاز تا پایان خشکسالی که به عنوان دوره تداوم خشکسالی مفروض خوانده می شود یکی از ویژگی های اساسی خشکسالی محسوب می شود.
مقیاس زمانی دوره تداوم یک خشکسالی می تواند از روز و ماه تا سال تفاوت نماید؛هر قدر دوره تداوم خشکسالی طولانی تر شود، میزان ذخایر آب منطقه، تحت خطر جدی قرار گرفته و به همین جهت می تواند شدت خشکسالی رخداده را افزایش دهد.

شدت خشکسالی
هر قدر میزان کمبود بارندگی نسبت به شرایط میانگین کمتر باشد، به همان اندازه میزان تاثیر خشکسالی بیشتر نمود عینی پیدا می کند.علاوه بر این، میزان استمرار حالت خشکسالی در یک منطقه نیز گویای شدت خشکسالی در همان منطقه است، یعنی در شرایطی که خشکسالی تنها برای یک ماه استمرار داشته باشد، احتمال دارد بارش ماه بعد، میزان کمبود ماه مزبور را جبران نماید، ولی اگر ماه بعدی نیز خود نسبت به شرایط طبیعی کمبود داشته باشد، به مراتب در شدت بخشیدن به حالت خشکسالی موثر خواهد بود.

میزان کاستی در متغیر مورد مطالعه و همچنین، زمان استمرار آن، بیانگر شدت خشکسالی است. به همین منظور برای مشخص ساختن این عامل در مطالعه خشکسالی، محققان با استفاده از شاخص های مختلف سعی می کنند درجه ناهنجاری منفی متغیر مورد مطالعه را نیز مد نظر قرار دهند.

فراوانی خشکسالی
فراوانی خشکسالی نیز از اهم ویژگی های مورد مطالعه در بررسی یک منطقه بشمار می آید که می تواند در مقایسه های مختلف زمانی (برای مثال سالانه، ماهانه و فصلی) محاسبه شود.

با توجه به وجود شدت های مختلف خشکسالی، بررسی فراوانی ها می توانددر ارزیابی قابلیت منطقه مورد مطالعه نسبت به شدت های مختلف خشکسالی کاربرد داشته باشد.

این محاسبه می تواند از طریق توابع توزیع احتمال فراوانی برای بررسی احتمال و با دوره های برگشت خشکسالی برای پیش بینی های آتی مورد استفاده قرار گیرد.

وسعت منطقه ای خشکسالی
رخداد خشکسالی می تواند در منطقه ای با وسعت چند صد کیلومتر اتفاق افتد؛اما امکان دارد شدت و دوره تداوم آن در سراسر منطقه یکسان نباشد. خشکسالی قاره ای که خصوصا؛ در مناطق خشک اتفاق می افتد در ناحیه وسیعی که صدها، بلکه هزاران کیلومتر- مربع را می پوشاند، گسترش پیدا می کند.

به نظر محققان استرالیا، احتمال دارد این پدیده نیمی از استرالیا را در طی ۵۰ سال آینده فراگیرد .
در رابطه با وسعت خشکسالی یوجیچ (۱۹۷۵) براساس تحقیقات خود خواص منطقه ای خشکسالی را بشرح ذیل فهرست نموده است:
الف) پوشش منطقه ای با شرایط متوسط قاره ای که از ۵ تا ۱۵ میلیون کیلومتر مربع را فرا می گیرد.
ب) در نتیجه شدت خشکسالی های بزرگ، وسعت آن فراتر از پوشش منطقه ای می شود.
ج) انتظار می رود شکل منطقه تحت تأثیر به وسیله یک خشکسالی، بیشتر به یک لوزی شبیه باشد تا یک دایره.

در رابطه با وسعت خشکسالی اتفاق افتاده، سابرامانیام (۱۹۶۷) طبقه بندی جدول ۱ را از نظر شدت خشکسالی عنوان می نماید.

جدول ۱- طبقه بندی وسعت خشکسالی از نظر سابرامانیام
گروه خشکسالی
درصد منطقه تحت پوشش
محلی
کمتر از ۱۰
وسیع
۲۰-۱۱
بسیار وسیع
۳۰-۲۱
فوق العاده با استثنایی
۵۰-۳۱
مصیبت بار
بیشتر از ۵۰

دوره تناوبی رخداد خشکسالی
بررسی های مربوط به احتمال تکرار خشکسالی ها و سایر پدیده های طبیعی به صورت رخدادهای منظم، بخش زیادی از تحقیقات محققان را به خود اختصاص داده است؛به طوری که بیش از هزار مقاله در رابطه با ارتباط رخدادهای آب و هوایی با سیکل ۱۱ ساله “کلفهای خورشیدی” تهیه شده است (بران ورادیر، ۱۹۸۵) کلفهای خورشید عبارت از لکه هایی هستند که به دلیل اختلاف درجه حرارت در سطح خورشید، بصورت لکه های سیاهی بنظر می رسند. چگونگی پیدایش این لکه ها هنوز به درستی شناخته نشده است و بیشتر تصور می رود که زبانه کشیدن و درهم پیچیدن توده های گاز مشتعل خورشید، باعث پدید آمدن آن می شود.

با بررسی هایی که انجام گرفته، امروز رابطه میان لکه های خورشیدی با برخی از پدیده های زمینی با اثبات رسیده است (جعفری، ۱۳۶۰) در رابطه با تناوب رخدادهای خشکسالی، برخی از محققان علاوه بر تناوب ۱۱ ساله به دوره ۲۲ ساله یا چرخه هایی ۱۰ پی برده اند (بلم و مولی ۱۹۸۱) چرخه دوره ای ۴۴ ساله ای نیز به وسیله سانسون (۱۹۵۴) برای تغییرات بارندگی در فرانسه برای منطقه مدیترانه عنوان شده است؛برخی از محققان نیز به دوره تناوبی بیشتری اشاره کرده اند.

برنا/

دسته مطلب: اقتصادی، خبر اول